Kalibratie: wat, waarom en hoe vaak?

Metingen spelen een grote rol in techniek en industrie. Denk aan spanning, stroom, temperatuur of druk. Veel beslissingen zijn gebaseerd op deze meetwaarden. Toch wordt vaak vergeten dat meetinstrumenten niet altijd correct blijven meten. Slijtage, ouderdom en gebruik hebben invloed. Daarom is kalibratie nodig.

Wat is kalibratie?

Kalibratie is het controleren van een meetinstrument door het te vergelijken met een betrouwbare referentie. Die referentie is nauwkeuriger en herleidbaar tot nationale of internationale standaarden.

Tijdens kalibratie wordt gemeten:

• wat het instrument aangeeft
• wat de echte waarde is
• hoe groot het verschil tussen beide is

Dat verschil heet de afwijking.

Belangrijk om te weten: Bij kalibratie wordt het instrument meestal niet aangepast. Het wordt alleen gecontroleerd en vastgelegd hoe nauwkeurig het nog meet. Afstellen of repareren is een aparte stap.

Na de kalibratie ontvang je vaak een rapport of certificaat met de meetresultaten.

Waarom is kalibratie belangrijk?

Zonder kalibratie weet je niet of je metingen nog kloppen. Je gaat dan uit van aannames. Dat kan gevolgen hebben op het vlak van veiligheid.

Enkele risico’s zonder kalibratie:

• verkeerde diagnoses bij storingen
• foutieve kwaliteitscontroles
• onnodige herstellingen
• veiligheidsrisico’s
• afkeur bij audits of inspecties

Kalibratie is ook nodig om te voldoen aan lokale en internationale normen en kwaliteitssystemen, zoals die van ISO. Veel bedrijven zijn verplicht om te kunnen aantonen dat hun meetmiddelen betrouwbaar zijn.

Simpel gezegd, zorgt kalibratie voor vertrouwen in je meetresultaten. Intern en extern.

Hoe vaak moet je kalibreren?

Er bestaat geen vaste regel die voor elk instrument geldt. De juiste frequentie hangt af van meerdere factoren.

Belangrijke vragen zijn:

• Hoe vaak gebruik je het instrument?
• Wordt het intensief of sporadisch gebruikt?
• In welke omgeving? Denk aan stof, vocht, warmte of trillingen.
• Hoe kritisch is de meting? Gaat het om veiligheid of kwaliteit?
• Wat schrijft de fabrikant voor?
• Wat eisen klanten of normen?

In de praktijk zie je vaak deze richtlijnen:

• 1 keer per jaar bij normaal gebruik
• Elke 6 maanden bij intensief of zwaar gebruik
• Vaker bij veiligheidskritische toepassingen

Als je geen duidelijke eis hebt, is jaarlijks kalibreren een veilige en gangbare keuze. Sommige fabrikanten van meetinstrumenten, zoals Megger, geven informatie over de kalibratietermijn in de technische fiche van het toestel. 

Interne of externe kalibratie?

Sommige controles kan je intern uitvoeren. Bijvoorbeeld een snelle check om te zien of een instrument nog logisch meet. Dat is handig voor dagelijks gebruik, maar heeft beperkingen.

Voor officiële toepassingen is externe kalibratie nodig.

Een extern kalibratielab biedt:

• meetapparatuur met hogere nauwkeurigheid
• herleidbaarheid naar erkende standaarden
• een officieel kalibratiecertificaat
• bewijs voor audits en kwaliteitscontroles

Dit is vaak vereist bij certificering, klantencontracten of wettelijke verplichtingen.